درباره مجموعه متن خود يك كوير است
داستان توده ها يا براى توده ها
مجتبى پورمحسن
داستان براى توده نوشتن تفاوت زيادى با «داستان توده را نوشتن» دارد. داستانى كه براى توده نوشته مى شود مناسبات متن خود را تا حد روابط حاكم بر توده ها تقليل مى دهد. بنابراين داستان در اين شرايط نمى تواند ديدگاهى انتقادى نسبت به روابط توده ها داشته باشد در نتيجه خود نيز در دام حكايت هاى رايج بين توده ها - با همان ساختارها - گرفتار مى شود. اما داستان توده ها حكايت ديگرى دارد. داستان توده ها با حفظ موضع انتقادى خود در مقابل هرگونه واقعيت موجود، بر آن است تا واقعيت ديگرى را خلق كند. بديهى است كه مورد اول يعنى داستانى كه براى توده ها نوشته مى شود فاقد ارزش ادبى است و در بهترين حالتش از گزارشى خبرى - كه بى طرفانه هم نيست - فراتر نمى رود.
«متن خود يك كوير است» ششمين مجموعه داستان مجيد دانش آراسته، در ميان اين دو گونه متن گام برمى دارد. ۴۵ داستان مجموعه اخير دانش آراسته را مى توان به دو دسته تقسيم كرد. دسته اى از داستان هاى شسته رفته كه اگرچه شاهكارهاى ادبى به شمار نمى روند اما توانسته اند متن هاى رئاليستى قابل قبولى باشند؛ داستان هايى از زندگى توده مردم كه وجوه متفاوتى از زندگى قشر پايين جامعه را به تصوير مى كشد. دسته دوم هم داستان هايى كه بنا به دلايلى كه به آن خواهيم پرداخت ارزش داستانى ندارند.
مجيد دانش آراسته قصه گوى خوبى است. اين حكم را غالباً وقتى براى توصيف نويسنده اى به كار مى بريم كه قصه را مجزا از روايت و فرم روايت تعريف كنيم. در حالى كه شكل روايت نسبتى تفكيك ناپذير با قصه دارد يعنى وقتى مى گوييم نويسنده اى قصه گوى خوبى است نمى توانيم در ادامه اش ادعا كنيم كه فرم روايتى خوبى براى داستانش انتخاب نكرده است. چرا كه اين مسئله با خاستگاه زبانى روايت و قصه در تناقض است. هر جمله اى كه نوشته مى شود در فرم خاصى روايت مى شود. بنابراين اگر نويسنده اى قصه گوى خوبى است، فرم هاى مناسبى را براى داستان هايش اختيار كرده است. نويسنده داستان هاى مجموعه «متن خود يك كوير است» نقطه شروع مناسبى را براى داستان ها انتخاب مى كند. در ادامه داستان ها خوب هم پيش مى روند اما نكته اى كه سبب مى شود متن ها، آثارى منحصر به فرد به نظر نرسند پايان بسيار معمولى اكثر داستان ها است. در اكثر داستان هاى كتاب پايان كليشه اى و قابل انتظار، راه را براى خلق واقعيت هاى ديگر مى بندد. مثلاً در داستان «پلنگ» وقتى راوى در پايان داستان صراحتاً مى گويد كه اين او بوده كه صداى گربه را درآورده و نه خود گربه، در واقع داستان تبديل به حكايتى شفاهى مى شود كه فاقد قابليت خلق واقعيت هاى متكثر است. يا در داستان «شانس» همان زاويه روايتى را مى بينيم كه در حكايت هاى شفاهى نقد ماجراى بليت هاى بخت آزمايى شاهد بوده ايم. همين مسئله درباره داستان «خوب شد ساك را ديدم» نيز صادق است. اما در مقابل در داستان «متن خود يك كوير است» شيوه متفاوتى از روايت ارائه شده كه سبب مى شود اتفاقى در اين مجموعه به حساب بيايد. داستان «كنار مرغ پاكوتاه» هم داستان متفاوتى است كه در آن خبرى از پايان هاى كليشه اى بعضى داستان هاى كتاب نيست.
نويسنده «متن خود يك كوير است» قصه گفتن را بلد است. يعنى مى تواند از زبان و فرم روايتى مناسبى براى قصه گويى بهره گيرد. اما در اكثر داستان ها اصرار او براى گفتن همه چيز، هيچ چيز را براى مخاطب باقى نمى گذارد. اصرار نويسنده در گفتن همه چيز، متن هاى او را همسنگ با روايت هاى شفاهى&